O‘lim haqida ko‘p o‘ylash o‘limga eltadi, deydilar. Ajab, chindan ham shundaymi?! Lekin nima bo‘lganida ham bu sinoatli dunyoda hammaning taqdiri har xil intiho topadi.

So‘nggi paytlarda quloqlarim ostida o‘z-o‘zidan g‘alati ovoz eshitiladigan bo‘lib qoldi. U hech kutilmagan damda jaranglaydi. Atrofimga alanglab, diqqat bilan tinglayman: ovoz bor, ammo hech kimni ko‘rmayman. O‘zimga tanishday tuyuladi bu sas, biroq eslolmayman. Bu sado kimdan, qayoqdan kelyapti, deya hayron bo‘laman.

Uni ilk bor adabiyot kitobimdagi surati orqali taniganman. Ma’nodor yirik-yirik ko‘zlariyu do‘ppisi tagidan chiqib turgan jingalak sochlari rahmatli bobomni eslatar edi. Oybekning nigohi boshqa adiblarning qarashlariga sirayam o‘xshamasligini o‘sha damlarda anglayolmagan bo‘lsam-da, nimagadir ko‘nglimga o‘tirishib qoldi.

Yozuvchining hayoti, dunyoqarashi, ijodiy laboratoriyasi hamisha o‘quvchilarni qiziqtirib kelgan. Ayniqsa, adabiyot ixlosmandlari o‘zlarining sevimli adibi haqida barcha ma’lumotlarni bilishni istaydi. Quyidagi suhbat matni Rossiyada chop etiladigan “Lotin Amerikasi” jurnalining 1980 yilgi 1-sonidan qisqartirib olindi. Unda o‘zining “Buzrukning kuzi”, “Yolg‘izlikning yuz yili” romanlari bilan o‘zbek o‘quvchisiga ham yaxshi tanish bo‘lgan Gabriel Garsia Markes bilan asarlarining yaratilish tarixi, yutuq va kamchiliklari, umuman, adabiyotni tushunish xususida so‘z yurititiladi.

O‘zbek kinosi va teatri tarixida o‘z o‘rniga, yuksak mavqega ega bo‘lgan bu aktyorning ijro etgan rollari judayam rang-barang. Garchi ularning aksariyati salbiy obrazlar bo‘lsa ham, kuchli dramatizmga boyligi, mohirona ijrosi bilan ajralib turadi. Masalan, birgina “O‘tkan kunlar” filmidagi Homid obrazini olaylik. U kamgap, chuqur mulohazali, ayni paytda o‘ta makkor, qasoskor odam.

Jahon tamadduniga ulkan hissa qo‘shgan Sharq madaniyati, falsafasi, ma’naviyati, ma’rifati, ijtimoiy-siyosiy tafakkuri azal-azaldan adolat, ezgulik, tenglik, haqiqat mezonlariga tayanib rivoj olgan. Chunki adolat inson hayoti, uning qadr-qimmatini belgilovchi, ulug‘lovchi o‘lchov.

Har qanday bayram kishilarga xursandchilik, yaxshi kayfiyat va ko‘tarinki ruh ulashadi. Shundan bo‘lsa kerak, bunday kunlarni odamlar intiqlik bilan kutishadi. Ayniqsa, bayram kunlari bolajonlarning shodligiga shodlik, quvonchiga quvonch qo‘shiladi. Chunki ular shodiyonalar arafasida ota-onasidan, yaqinlaridan turli xil sovg‘alarni oladi. Eng asosiysi, ko‘plab madaniy tadbirlarda, har xil ko‘ngilochar tomoshalarda ishtirok etishadi. Bu esa bir umr ularning jajji qalblarida muhrlanib qoladi.

Bundan  salkam 5 yil muqaddam, aniqrog‘i, 2007 yil 19 aprel kuni  Afrika qit’asining  shimoliy sharqida joylashgan — Qohirada butun jahon ahli uchun unutilmas voqea yuz berdi. Buyuk ajdodimiz Ahmad al-Farg‘oniy sharafiga haykal o‘rnatildi.

Hozirgi kunda ijtimoiy hayotimiz, ongu tafakkurimiz, kundalik faoliyatimizning ajralmas qismiga aylanib borayotgan «huquqiy tarbiya» tushunchasini shakllantiradigan omil va mezonlar haqida turli manbalarda turlicha fikr­lar, turlicha qarashlar ilgari suriladi.

Ancha vaqtdan beri shuurimdan ketmayotgan —“Milliylik hech qachon yo‘qolmaydi. Zamon qanchalik rivojlanmasin, munosabatlar nechog‘li ko‘rinish olmasin, odamlar baribir, milliylikni sog‘inib, qadrlab yashayveradilar”, degan fikr tinchlik bermayotgandi.

Har bir mo‘min inson o‘zining xayrli ishlarini gohida oshkora, gohida dilda “Bismillohir rahmonir rahiym, ya’ni “Mehribon va rahmdil Alloh nomi bilan” deb boshlaydi.  Bu gap har birimizning tilimizdagi eng birlamchi qutlug‘ kalomdir.

Osmondan tushgan har bir meteorit bizga olis va notanish dunyolar haqida xabar va ma’lumot bergani singari ijodkorning har bir asari — xoh u nazm, xoh nasr bo‘lsin — muallifning aqlu tafakkuri, qalb va sezgisi, idroki, orzu-armonlari to‘g‘risida bizni ogoh etadi. U nainki ijodkorning o‘zi, balki u yashab turgan davr haqida ham ma’lumot beradi, taassurotlar uyg‘otadi.

Moddiy va ma’naviy yodgorliklar kelajakni o‘tmish bilan bog‘lovchi vositalar sanaladi. Ularni jamlab, avlodlarga yetkazishda esa muzeylarning o‘rni beqiyos. O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Temuriylar tarixi davlat muzeyi shunday mo‘‘tabar maskanlardan biridir.

«Yovuzlik imperiyasi» nomi bilan dunyoni titratgan sho‘rolarning siyosatbardorlaridan biri Iosif Stalin bir kuni o‘z amaldorlariga xalqni boshqarish san’atidan saboq bermoqchi bo‘libdi. Imperiyaning kazo-kazolari o‘tirgan xonaga jo‘ja olib kelishibdi. Birinchi shaxs beparvogina parrandaning patlarini yulib, uni sal nariga irg‘itibdi.

«Ta’lim» va «tarbiya» tushunchalari hech qachon bir-biriga zid qo‘yilmagan, qolaversa, ular o‘rtasidagi chegara ham nisbiy. Aksariyat hollarda hayotda ta’lim muhim, savodsiz yashab bo‘lmaydi, degan mulohazalarga ham duch kelasiz. Ammo negadir hech kim «tarbiyasiz yashab bo‘ladi» deb dangal ayta olmaydi.

Uyqusi qochgan mo‘ysafid to‘shakda o‘zini o‘zanda qolgan baliqday his qilsa-da, yonida yotib uxlagan nabirasining oromini o‘ylab qimir etmas, xayolini o‘g‘li Sulton band etgan edi. «Bugungi qilig‘ing yuragimga og‘ir botdi, bolam. Seni shu umidda katta qildimmi, o‘qitdimmi?

Qadimgi tasavvurlarga ko‘ra, nayson yomg‘iridan dengizlar tubida marvaridlar paydo bo‘larmish. Yaxshi she’r o‘qilishidan tug‘ilgan tuyg‘uni ham nayson yomg‘iriga mengzash mumkin: yaxshi niyat bilan olam nazarini poklamoq va bokira tuyg‘ularni tafakkur dengiziga singdirmoq qalblarda ma’no durdonalarini hosil etajak.

San’at olami bamisli cheksiz osmon. Undagi yulduzlar turfa xil yog‘du taratadi. Qay biri kutilmaganda chaqnab chiqadi-yu, tez so‘nadi. Kimgadir taqlid qilib yaratilgan, ya’ni mazmuni emas, balki to‘ybopligiga katta ahamiyat qaratilgan  qo‘shiqlarning umri qisqa bo‘lishi tabiiy. Shu bilan birga tarbiyaviy ahamiyatga ega, kishini mushohadaga chorlovchi qo‘shiqlar ham borki, ular necha zamonlar o‘tsa-da, o‘z sehri va ohanrabosini yo‘qotmaydi, qalblarga mangu muhrlanadi. Bir necha yillardan beri o‘zining shirali ovozi bilan qo‘shiq shinavandalarining muhabbatiga, olqishiga sazovor bo‘lib kelayotgan xonanda Shuhrat Yo‘ldoshev bugun sahifamiz mehmoni.

Taniqli ingliz olimi Frensis Bekon “Kitob­lar zamon to‘lqinlarida suzuvchi va o‘zining qimmatbaho yukini avlodlardan avlodlarga avaylab eltuvchi tafakkur kemalaridir”, deya juda chiroyli ta’rif bergan. Ha, kitob hayot yo‘limizni yoritib turuvchi sehrli chiroq. Yaxshi kitobni o‘qish bilan odam o‘zini yanada kuchli, bilimli, bardam his qiladi. Hayotning hamma qiyin daqiqalarida ham kitobga ishonsa bo‘ladi, u hech qachon xiyonat qilmaydi.