Mumtoz tilimiz haqida o‘ylar

Mustaqillik xalqimizga ma’naviy jihatdan  katta ozodlik berdi. Buni bugungi kunda butun jahon ahli ko‘rib turibdi. Mustamlaka yillarida o‘tmishda 98 foiz aholisi savodsiz bo‘lgan deb kamsitilgan, maktabda davlatchilik tarixi Kiev Rusidan boshlangan deb o‘rganishga mahkum etilgan xalq yana qaddini tiklab oldi. Ozodlik shabadasi esib, ezgu orzu-armonlarimiz amalga oshayotgan istiqlol yillari davomida jahon hamjamiyatida o‘z o‘rnimizni egalladik. Bu eng katta baxtimiz, g‘urur, iftixorimizdir.

Boy tariximiz va qadimiy tilimiz haqida to‘g‘ri yozish, to‘g‘ri fikrlashga erishdik. Ming shukrki, Sho‘ro zamonida zo‘ravonlik, soxta mafkura zug‘umi tufayli noto‘g‘ri baholangan yoki ochiqdan-ochiq teskari yoritilgan ko‘p masalalar haqqoniy yechimini topayotir. Bu borada salmoqli tadqiqotlar qilindi. Olimlar, yozuvchilar, jurnalistlar nihoyat, tilining uchida tugun bo‘lib, dilida pinhon qolib kelayotgan dardlarini ochiq ayta boshladi. Shu o‘rinda atoqli yozuvchi, rahmatli Pirimqul Qodirovning “Til va el” badiasini tilga olish lozim. (Bu salmoqli asar dastlab “Sharq yulduzi” jurnalida va 2005 yilda o‘afur o‘ulom nomidagi ijod uyida bosilib chiqqan).

Mazkur asar menda yaxshi taassurot qoldirdi. U temuriylar davridagi til muammolarini yoritishga bag‘ishlangan. Mavzu talabiga ko‘ra, adib adabiy tilimizning ming yillik tarixiy ildizlariga nazar soladi va uni yangicha tafakkur asosida yoritishga intiladi. Shu niyatda u hali tilshunoslar tomonidan deyarli o‘rganilmagan Alp Er To‘nga — Afrosiyob dostonining tili haqida nozik mushohadalari, yozuvchi va olim sifatidagi kuzatishlarini o‘rtaga tashlaydi: uni tilimizning ilk sarchashmalaridan biri sifatida tahlil qiladi. 

Shu paytgacha Afrosiyob afsonaviy qahramon deb talqin qilingani ma’lum. P.Qodirov tarixiy manbalar, jumladan, Narshaxiyning “Buxoro tarixi” asariga asoslanib, Afrosiyobni tarixiy shaxs sifatida baholaydi va u eradan oldingi yettinchi asrda yashab o‘tgan, degan fikrlar haqiqatga yaqin ekanini ta’kidlaydi. Bu fikrni tarixiy-adabiy manbalar tasdiqlaydi. Jumladan, Yusuf Xos Hojib “Qutadg‘u bilig” dostonida Alp Er To‘nga haqida qisqa bo‘lsa-da, mehr bilan quyidagi misralarni yozgan edi:

Bu turk beglaridan oti belguluk,

To‘nga Alp Er erdi quti belgulik.

Beduk (buyuk) bilgi birla 

               o‘kush (hunar) ardami,

Biliglik, o‘kushlik (zakovatli), 

      budun ko‘drumi (xalq sarasi).

Tojiklar aytur ani Afrosiyob,

Bu Afrosiyob mymmu ellar talab.

(Afrosiyob ko‘p ellarni o‘ziga 

 bo‘ysundirib, idora etdi).

Tojiklar bitigda bitmish muni,

Bitigda yo‘q ersa, kim o‘qg‘ay ani.

(“Qutadg‘u bilig”, Toshkent, 1972 yil, 102-bet).

Parchada Alp Er To‘nga mashhur turk beklaridan biri sifatida ta’riflanadi, bilimli, zakovatli, xalq sarasi deb ulug‘lanadi. Shoir tojiklar ham uni Afrosiyob deb ulug‘lagani va bu haqda yozib qoldirganiga alohida urg‘u beradi. Pirimqul aka yuqoridagi parchani biroz qisqartirib keltiradi. Ammo gap bunda emas. Muallifning bitik ma’nosini chaqib, chiqargan xulosasi muhim.

Mahmud Qoshg‘ariyning “Devon”i 1960-62 yillarda, “Qutadg‘u bilig” esa 1972 yilda, “Buxoro tarixi” 1966 yilda o‘zbek tilida to‘la e’lon qilingan. O‘tgan asrning 80-yillarida “Sharq yulduzi” jurnalida tarixchi Tojixon Qodirovaning “So‘g‘diyonada xalq harakatlari” maqolasida Afrosiyob tarixiy shaxs sifatida baholanib, mazkur she’riy parcha keltiriladi. Tilshunos olim Xudoyberdi Doniyorovning ham Afrosiyob haqidagi yirik maqolasi mazkur jurnalda chop etilgan edi. Ammo na tilshunos, na tarixchi olimlar ularga munosabat bildirdilar. Axir, yuqorining fikri bilan hisoblashishga, shamolning yo‘nalishiga qarab ish tutishga odatlangan edik-da!

Mustaqillikning dastlabki yillaridayok Alp Er To‘nga — Afrosiyob talqiniga yangicha qarash tamoyili boshlandi. Bu ijobiy hodisa adabiyotshunos Nasimxon Rahmonovning “Turk xoqonligi” (1993) va Abdurashid Abdurahmonovning “Alp Er To‘nga yoki Afrosiyob jangnomasi” (1995) kitoblarida ko‘rindi. Keyingi tadqiqotda “Devoni lug‘otit turk”dagi she’riy parchalar (tabdil muallifi akademik Aziz Qayumov) mazmunan birlashtirilib, Afrosiyobga bag‘ishlangan qahramonlik dostonining bo‘laklari, degan qarash ilgari surildi. Professor Fitrat, I.Stebleva, M.Ibrohimovlar ham “Devon”dagi she’rlarga yaxlit asarning parchalaridir degan mulohaza bildirgan edilar.

Pirimqul Qodirov ham ana shu yo‘ldan borar ekan, kuyunchaklik bilan yozadi: “Narshaxiy “Buxoro tarixi”da, Yusuf Xos Hojib “Qutadg‘u bilig”da, Mahmud Qoshg‘ariy “Devonu lug‘otit turk”da Alp Er To‘nga — Afrosiyobni bunyodkor shaxs bo‘lgani haqida guvohlik bergan ekanlar, biz buni inobatga olishimiz kerak. Yusuf Xos Hojibdek buyuk shoir Alp Er To‘nganing nomini forsiyzabon mualliflar o‘z talaffuzlariga moslab Afrosiyob deb ataganlarini aniq qilib yozgan bo‘lsa, bunga ishonmaslikka asosimiz yo‘q. Bularning hammasini inkor etib, Afrosiyobni ikki ming yil yashagan jodugar, zolim qilib ko‘rsatgan afsonalarga ishonish ilm-fan talablariga mutlaqo javob bermaydi”. Bu to‘g‘ri, adolatli xulosadir.

Mana shu kuyunchaklik va tarixiy adolatga sadoqat ruhi Ahmad Yassaviy va undan keyingi adabiy tilimizga doir mulohazalarda ham ustuvorlik qiladi. U Yassaviy va uning buyuk ishini davom ettirgan Ahmad Yugnakiy, Rabg‘uziy, Xorazmiy, Qutb va Sayfi Saroyi, Haydar Xorazmiylarning asarlari bitilgan tilni oltin ko‘prik deb ataydi. Bu shoirlarning tili qipchoq-o‘g‘uz shevalari asosida tarkib topgan turkiy tillar, jumladan, qozoq, tatar, ozarboyjon, usmonli turk tillariga emas, aynan bizning tilimizga yaqinligini alohida qayd etadi. A.Samoylovich, A.Borovkov, E.Najib kabi olimlar Yassaviy tilini ham, Xorazmiy, Qutb va Sayfi Saroyi asarlari tilini ham Oltin O‘rdaning Fapb qismidagi Jo‘ji ulusining adabiy tiliga mansub degan qarashni ilgari surganlar. Pirimqul aka ular bilan bahslashar ekan, chuqur mantiq izidan boradi. Yuqoridagi shoirlarning asarlarini usmonli turklar, tatarlar, qozoqlar bugungi kunda tarjima qilib o‘qisalar, o‘zbek kitobxonlari ularni hech qanday tarjimasiz bemalol tushunadilar. P.Qodirov bu borada yetarli misollar keltirib, jiddiy xulosalar chiqaradi: «Xorazmday qadimiy madaniyat markazida tug‘ilib o‘sgan va shu o‘lkaning adabiy tilida «Muhabbatnoma» asarini Sig‘noqda yozgan Xorazmiy qanday qilib «Oltin O‘rda adabiy tili»ga mansub bo‘ladi? O‘sha davrda Sig‘noq Oltin O‘rdaga qarashli bo‘lgani uchunginami? U davrda Moskva ham Oltin O‘rda davlatiga qarashli bo‘lgan. Moskvada o‘sha vaqtlarda yozilgan asarlarni Oltin O‘rdaga mansub qilib ko‘rsatish hech kimning xayoliga kelmaydi-ku». Adib mana shunday nozik kuzatishlar, umumlashmalar, qiyoslar yo‘lidan borib, «Oltin O‘rda adabiy tili» degan ibora «chig‘atoy tili» degan istiloh kabi ilmiy asosdan mahrum» ekanini to‘g‘ri ko‘rsatadi.

Pirimqul aka «Jahon adabiyoti» jurnalida (1999 yil, 1-son) o‘tkazilgan davra bahsida ham bu xususda ba’zi mulohazalarini aytgan edi. «Til va el» badiasida esa bu qarashlarini yanada chuqurlashtirib, ilmiy jihatdan puxta dalillab beradi: «Aniqroq qilib aytganda, bunday til tarixda bo‘lgan emas. Agar chig‘atoy tili tarixda bo‘lganda Alisher Navoiydek, Bobur Mirzodek ulug‘ siymolar o‘z asarlarida bu tilni albatta qalamga olgan bo‘lardilar. Ular Chig‘atoy ulusi va turkiylashgan chig‘atoy — mo‘g‘ul qavmi borligini qayd etganlar. Ammo o‘zlari ijod etgan tilni hamma joyda «turkiy til» deb ataganlar. Buning eng ko‘p dalilini «Muhokamatul-lug‘atayn»dan topish mumkin».

Temuriy shahzodalar, ayniqsa, Sulton Husayn Boyqaro davlatida mumtoz turkiy tilda she’r yozish, ilmiy-badiiy asarlar yaratish ma’naviy ehtiyojga aylandi. Uyg‘onish davri buyuk shaxslarni, daholarni yetishtiradi. Alisher Navoiy ana shunday ijodkor sifatida namoyon bo‘ldi. U ona tili — mumtoz turkiy tilni qo‘l yetmas yuksak cho‘qqilarga ko‘tardi va forsigo‘y shoirlar bilan musobaqada g‘olib chiqdi. (Bu masala ham Pirimqul akaning badiasida chuqur yoritilgan). Alisher Navoiyning tarixiy xizmatiga Sulton Husayn Boyqaro mana shunday baho bergan edi: “(U) Turk tilining o‘lgan jasadiga Masih nafasi bilan jon kirgizdi, bu ruhni topganlarga turkiy til o‘rish-arqog‘idan to‘qilgan kiyim va yengil ko‘ylak kiygizdi”. (Adabiyotshunos Aftondil Erkinov tabdil qilgan.) 

Tarix taqozosiga ko‘ra hozir mamlakatimiz O‘zbekiston, tilimiz o‘zbek tili deb nomlanadi. Yurtimiz qadimgi Turon — Turkiston — Movarounnahrni anglatishini, o‘zbek tili esa Pirimqul akaning badiasida to‘g‘ri ko‘rsatilganidek, Alp Er To‘nga davridan boshlab shakllangan, Yassaviy davrida kamolotga erishgan, Navoiy siymosida yuksak bosqichga ko‘tarilgan mumtoz turkiy tilning mantiqiy davomi ekanini hammamiz, ayniqsa, maktab o‘quvchilari va yoshlar, yaxshi anglab yetishimiz zarur. 

Muxtasar aytganda, tilimiz va adabiyotimiz muammolarini, xalqimizning boy o‘tmishini haqqoniy yoritish borasida Pirimqul Qodirov o‘zidan keyingi til, adabiyot fidoyilariga, shogirdlariga, yoshlarga o‘rnak va namuna bo‘ldi. Shuningdek, u kishining mazkur badiasida tilga olingan muammolar ko‘rsatadiki, bu borada hali ko‘p izlanishimiz, teran tadqiqotlar olib borishimiz zarur. Bu muqaddas vazifalarni amalga oshirish yo‘lida tilshunos, adabiyotshunos, tarixchilarimiz fidoyilik bilan izlanishlari, zahmat chekishlari va eng muhimi, tarixiy haqiqatni to‘g‘ri yoritishlari lozim.

 

Ortiqboy ABDULLAYEV, 

filologiya fanlari 

nomzodi

 

 

UCH UCHRASHUV

Sharof Rashidov siymosida o‘zbek xalqining salkam 30 yillik tarixini o‘zida mujassam etgan inson qiyofasi turadi. Rashidov o‘zida rahbarlik sifatlari bilan birga insoniy fazilatlarni ham jamlagan arbob edi. Bunga o‘zim ham bir necha bor guvoh bo‘lganman…

Read more...

Mutolaa zavqi...

Jurnallarimizda hayot nafasi o‘zgacha tarovat bilan akslantirildi. Ularning sahifalarida mavzuga atroflicha, chuqur yondashilgan, salmoqli maqolalar chop etilgan bo‘ladi. Shuning uchun jamiyatdagi o‘zgarishlar, siyosiy jarayonlardan boxabar bo‘lish, yuzaga kelayotgan ijtimoiy vaziyatni baholash maqsadida “Demokratlashtirish va inson huquqlari” jurnalini tez-tez o‘qib turaman.

Read more...

Hamma onalar yaxshi, lekin...

Ona bo‘lgach, ayolning mehr-muhabbati ulkanlashadi. Farzandining atrofini har xil noxushliklardan qal’a, qo‘rg‘on bo‘lib himoya qiladi.

Read more...

BOYSUN MO‘JIZALARI (Ikkinchi maqola)

O‘SHA MASHHUR TESHIKTOSH

Navbatdagi manzilimiz ibtidoiy odamlar yashagan Teshiktosh g‘oridir. Ertalab “UAZ” mashinasida yo‘lga tushib, Machay qishlog‘igacha bordik. Yo‘lboshlovchimiz: “Endi buyog‘iga piyoda yuramiz. o‘orga borishning ikki yo‘li bor. Birinchisi shu tog‘dan oshib o‘tish, ikkinchisi Zovtalashgansoy darasi ichidagi tor yo‘ldan borish”, dedi. Mashaqqatli bo‘lsa-da, tog‘dan oshib o‘tishga qaror qildik. Sababi, osmonni qora bulut qoplab turgan paytda dara ichidan yurish xavfli. Sel kelib qolsa, qochmoqqa yo‘l topolmaymiz. 

Tog‘ning ustiga bir soatda chiqdik. Shunda yo‘lboshlovchimiz – Husniddin o‘rmonchi: “Huv ana, Teshiktosh g‘ori”, deb qoldi. Uzoq tikilgach, chuqur daradagi devorsifat baland qoyaning ancha yuqorisida qorayib turgan kichikroq kovakka ko‘zimiz tushdi. Lekin bu kovakka yetishimiz uchun yana bir, bir yarim soat dam olmasdan yurishimiz kerakka o‘xshadi. Chindan ham shunday bo‘ldi. Chuqur va biroz qo‘rqinchli daraga tushayotgan paytimizda yomg‘ir yog‘a boshladi. Bu esa so‘qmoqda harakatlanishimizni yanada qiyinlashtirdi. Sababi, ilon izi tor yo‘ldagi toshlar sirpanchiq bo‘lib qolgandi. Bir amallab dara ichiga tushib oldik. Dara ichi juda chuqur, havosi salqin ekan. Sel va toshqinlar tufayli bir paytlar tog‘ning yuqorisidan oqib kelgan ulkan silliq xarsanglar darada taxlanib yotibdi. Ulardan oshib o‘tib juda charchadik. Yarim chaqirim shu tariqa yurgach, buloqqa duch keldik. Suvi tip-tiniq va muzday bo‘lsa-da, ta’mi boshqacha: picha nordon, hatto achchiq ham. 

Biroz dam oldik. Atrofga nazar tashlaymiz. Dara juda haybatli. Yolg‘iz yurishga cho‘chiysiz. Tepangizda katta xarsanglar muallaq osilib turgandek. Bu yerdan osmonning bir parchasi ko‘rinadi, xolos. Kun tegmaydi hisob. Ehtimol, qoq tushda bir soatcha tushar. Tevarakda, aniqrog‘i, daraning turli joyida g‘orlarning og‘zi qorayib turibdi. Ularning ba’zilariga faqat maxsus tayyorgarlik ko‘rgan kishilargina chiqa oladi. Negaki, g‘orlar tik qoyaning 50-100 metr balandligida joylashgan. Ularning ichida qanday sirlar yashiringanini bilmaymiz. Bizni faqat dunyoga mashhur Teshiktosh g‘ori qiziqtiryapti, xolos. Shu bois dara bo‘ylab yurishda davom etdik. Yomg‘ir kuchaydi. Yurishimiz yanada qiyinlashdi. Dara ichi qorong‘ilashdi. Xarsanglarga tirmashib, qadim ajdodlar yashagan birinchi g‘orga yetdik. Baland qoyaning ostida joylashgan bu joyni aslida g‘or deb ham bo‘lmaydi. Chunki 50-60 kishi sig‘adigan ayvonsifat kamarga o‘xshaydi. Og‘zi toru, ichi keng. Kamar shiftining balandligi 5-6 metrga yetadi. Havosi quruq va iliq. 

Yana olg‘a jildik. Dara kengaygan joyda soy bo‘ylab emas, qoyaning tubidagi ilon izi so‘qmoqdan o‘rladik. Yomg‘irda loy bo‘lib qolgan so‘qmoqdan yuqoriga chiqish oson kechmadi. Qarasak, Husniddin o‘rmonchi turli butalar shoxidan ushlab zipillab ketayapti. Biz ham shunday qildik va ikkinchi g‘orga yetdik. Bu yer haqiqiy kamar edi. Qor-yomg‘ir tushmaganidan yeri qup-quruq. Havosi ham iliq. Kamarni picha kuzatgach, eng asosiy joy – Teshiktosh sari o‘rlaymiz. 150 metrlar balandlikka chiqqach, haqiqiy g‘orga duch keldik. Mana, biz ko‘rmoqchi bo‘lgan mashhur Teshiktosh. 

Nafas rostlagach, g‘orni kuzatishda davom etdik. Ichi qiyalikdan iborat g‘orning yuqoridagi tekis yeriga chiqish ancha mushkul kechdi. Negaki toshlar shunchalik silliqki, oyoq qo‘yishingiz bilan sirpanib ketasiz. Shu bois toshlarning g‘adir-budur yerlaridan yurib chiqishga to‘g‘ri keldi. Qorong‘i emasmi, yoritish uskunalari bilan yer osti qasrini to‘liq kuzatishga muvaffaq bo‘ldik. o‘or ichi balandligi 7 metr, eni 20, uzunligi 21 metrga teng. Shifti teshik. Shundan bu g‘or Teshiktosh deb atalgan. Ayvonida ibtidoiy odamlar barpo qilgan supachalar saqlanib qolgan.

Bu yerdan daraning yuqorisi kaftdek ko‘rinib turibdi. Demak, darada yovvoyi hayvonlar yursa ham, dushman kelsa ham tezda ko‘rish mumkin. Agar jangda dushmandan yengilgudek bo‘lsa, ibtidoiy odamlar uchun g‘orning shiftidagi tuynugidan chiqib, qochib ketish imkoni ham bo‘lgan.

Zovtalashgansoy darasida g‘orlar ko‘p. Lekin ulardan faqat uchtasida neandertal odamlar yashaganidan guvohlik beruvchi arxeologik materiallar bor. Bu birinchi marta 1938-1939 yillarda topilgan va o‘rganilgan.

o‘orning tagi 5 ta madaniy qatlamdan iborat bo‘lib, har bir qatlamda gulxan qoldiqlari saqlanib qolgan. Uning atrofida ibtidoiy odamlar tomonidan ishlov berilgan 3 mingga yaqin tosh buyumlar, 24 ta o‘tkir tosh qurol, qirquvchi va tarashlovchi sifatida ishlatilgan 65 ta qirg‘ich, paykonlar, tosh pichoqlar, ayiq, yo‘lbars suyaklari, tog‘ echkilarining shoxlari topilgan.

Teshiktosh g‘ori topilmalarining eng qimmatlisi ibtidoiy odamning suyak qoldiqlaridir. Olimlar Teshiktosh odamining kalla suyagi asosida uning tashqi qiyofasini tiklagan va qiz bola ekanini aniqlagan.

Boysunda g‘orlar ko‘p. Shundaylari borki, uzunligi 3 ming metrga yetadi. Lekin ular Teshiktosh g‘oriday mashhur emas. Teshiktoshni dunyo biladi. Negaki, bu g‘or qadimiy odamlar manzili bo‘lgan. Undan topilgan arxeologik materiallar tarixni o‘rganish uchun nafaqat O‘zbekiston, balki dunyo olimlariga muhim va qimmatli manba bo‘lib xizmat qilmoqda. Shu tufayli uning shuhrati olamga yoyilgan.

 

Abdulla 

MAMASODIQOV,

“Dunyo bo‘ylab” 

telekanali mas’ul kotibi

 

 

“Adibning umri va yo‘li poyonsiz”

O‘zbekiston xalq yozuvchisi Ne’mat Aminov hayot bo‘lganida bu yil 80 yoshga to‘lardi. Afsuski, shafqatsiz o‘lim bu samimiy inson va betakror yozuvchini 67 yoshida hayotdan olib ketdi. Lekin mashhur hajvchi adib yaratib ketgan bebaho asarlar va bu asarlarning kulgiga mahkum etilgan betakror qahramonlari hamon kulgisevar kitobxonlar qalbida yashab kelayotir.

Read more...

Shukur deyman har tong, har oqshom

 Erta tongda turib derazalarni ochamiz, atirgullar bo‘yi dimog‘imizga huzur bag‘ishlaydi. Keksa otasi 98 yoshni qarshilagan qo‘shnining hovlisidan bedanalarning dilxush sayrog‘i eshitiladi. Ko‘kchaning qaymog‘iyu qandolatchilarning novvoti, issiq patirlar, o‘zbek dalasining noz-ne’matlariga qarab ko‘zing to‘yadi. Har bir xonadondan O‘zbekistonda ishlab chiqarilgan “po‘lat ot”lar manzil sari — ishga, o‘qishga, sport saroyiga, musiqa maktabiga, bellashuvlar o‘tadigan manzillarga yo‘l oladi. El-yurt ishiga hissa qo‘shay, turmushimni yanada farovon etay degan ezgu niyatli inson borki, bari aniq maqsadlar sari eltuvchi maskanlarga intiladi.

Read more...

SADOQATNING SUVRATI

Yangasi unga ohistagina so‘zladi: «Ergash tog‘amizning o‘g‘lidan sovchi keldi... Shunga siz nima deysiz?».

Read more...

Yonib kuylagan yurak yoxud Xorazm bulbuli

“Dunyoda barcha xalqlar orasida eng ko‘p musiqa, kuy-qo‘shiqlar tinglaydigan va ijro etadigan xalq – o‘zbeklardir. Qadimiy Xorazm vohasini o‘rgangani borganimda, har bir xonadonda bitta yoki ikkita milliy musiqa asbobini ko‘rib hayratlangan edim...” Sharqshunos olim Yevgeniy Bertelsning bu iqrornomasida hikmat bor. Haqiqatan ham xorazmliklar musiqa va san’atga oshufta xalq. U Komiljon Otaniyozovdek buyuk san’at darg‘asini yetishtirib chiqargan voha. Biz bugun millatimiz faxriga aylangan, o‘zbek milliy qo‘shiqchilik san’atiga sidqidildan xizmat qilgan, ma’naviyatimiz, madaniyatimiz ravnaqiga munosib ulush qo‘shgan bunday ulug‘ zotlarning o‘zini ham, qo‘shig‘ini ham sog‘inib-sog‘inib yashayapmiz.

Read more...

So‘z ketidan ketgaymen

O‘zbekiston xalq shoiri Sirojiddin Sayyid o‘zining “Xayyomdan bir kosa, Rumiydan bir jom“ kitobida umrni bir kosa yo bir jom ichguncha o‘tib ketadigan qisqa fursatga qiyos qiladi. Bu kabi falsafiy mushohada shoirning “uch kun“ va “besh kecha“ iboralari bag‘riga ham singdirilgan. Kitobning uchdan ikki qismi to‘rtliklardan, qolgani ikkiliklardan iborat.

Read more...

BOLALAR MAYDONCHASI — KELAJAK AYVONCHASI

Kechki payt dim uydan qochib ko‘chaga talpinaman. Bir oz muddat ko‘p qavatli uy yonidagi bolalar maydonchasini tomosha qilib o‘tiraman. U yerdagi bolalarning miriqib arg‘imchoq uchishi zavqimni oshiradi. Ota-onalarning esa farzandlari bilan yosh bolalardek quvonib, yelib-yugurishlarini ko‘rib havasim keladi...

Read more...

IRODADAN YARALGAN JON

Boboniyoz Qurbonni men taniqli rassom, O‘zbek milliy akademik drama teatrida uzoq yillardan buyon ishlab kelayotgan zahmatkash inson sifatida bilaman. Bundan tashqari, Boboniyoz aka keyingi paytlarda tarjimalar va badiiy ijodga ham qo‘l ura boshladi. Xususan, u tarjima qilgan “Brext bilan so‘nggi uchrashuv” (muallif Jorjo Streller) essesi “Jahon adabiyoti” jurnalida chop etildi va Mar Bayjievning “Duel” tragediyasi ayni kunda O‘zbekiston satira teatri tomonidan sahnalashtirilmoqda.

Read more...

BADIIY TAFAKKURIMIZ EVRILISHIDA «Jahon adabiyoti» jurnalining o‘rni

Mustaqillikning birinchi darajali darakchisi o‘zbek tiliga davlat tili maqomi berilgani bo‘lsa,ma’naviyatimiz va adabiyotimiz taraqqiyotining shu yo‘nalishida muhim ahamiyatga ega hodisalardan biri “Jahon adabiyoti” jurnalining nashr etila boshlashi bo‘ldi.

Read more...

SHLYAPALI ODAM Shu ulug‘ ayyom kunlarida kamtarin ijodkor Omon Muxtorni xotirlab

Men bu insonni shu kezgacha ko‘p asarlari orqali tanir, biroq hali biron marta o‘zi bilan hamsuhbat bo‘lmagan edim. Kuzning huzurbaxsh kunlari edi. “Bugun uchrashamiz”, deya qo‘ng‘iroq qilganida shunday quvondimki, asti qo‘yavering. Qizimni kiyintirdim-da (u sakkiz oylik edi), aravachaga yotqizib, aytilgan manzil tomon shoshdim.

Read more...

Ezgulikka da’vat

Bismillahir rohmanir rohiym!

Assalomu alaykum va rahmatullohu va barokotuhu!

Azizlar, biz sizlar bilan oynai jahon orqali, matbuotda tez-tez uchrashib, suhbatlar qilib turamiz. To‘ylarda, namozlarda ma’ruzalar qilamiz. Aslida din — o‘zi muomala degani hamdir. Maqsad — diydor ko‘rishish. Buning uchun eng avvalo, Allohga shukur. Allohga shukur qilsak, hamma ishlarimiz yaxshi bo‘laveradi.

Read more...

O‘ZBEK SAN’ATI O‘ZLIGI BILAN BARHAYOT. O‘zbekiston xalq artisti Ozodbek Nazarbekov bilan suhbat

Qo‘shiqchilik san’atimiz xazinasi juda boy. Ko‘p asrlik musiqiy merosimiz yo‘qolib ketmasligi uchun mumtoz ohanglar uyg‘unligida bastakoru xonandalar yangi-yangi qo‘shiqlar yaratib kelmoqda. Yaxshi qo‘shiqqa esa hamisha ehtiyoj katta. O‘zbekiston xalq artisti Ozodbek Nazarbekov kuylagan qo‘shiqlar nafaqat milliy bayramlarimiz, balki to‘y-tantanalarimizga ham fayzu tarovat bag‘ishlab turibdi. U o‘ziga xos xonish bilan mumtoz she’riyatimizning durdonalaridan bo‘lmish Bobur Mirzo g‘azallari asosida aytgan ashulalari elga manzur bo‘ldi. Yaxshi qo‘shiq yaratish uchun, hech shubhasiz, iste’dod kerak, lekin o‘z ijro talqiniga ega bo‘lish, ayniqsa, mumtoz ashulalarning matnini to‘g‘ri va aniq talaffuz qilish, shunga qarab ovoz diapazonini sozlash uchun iste’dodning o‘zigina kifoya qilmaydi, chuqur bilim va mehnat ham kerak.

Read more...

“TOLKO‘PRIK”DAN INSON QALBI SARI. Taniqli adabiyotshunos Umarali Normatovga xat

Assalomu alaykum, muhtaram ustoz!

Tiriklik, tirikchilik tashvishlariga o‘ralashib, Sizdan tez-tez xabar ololmayotgan ukangizni ma’zur tutasiz, avvalo. Sog‘-omon yurganingizga, Sizga umrbod hamrohlik qilayotgan hayrat hissiga ko‘z tegmasin, iloyim.

Read more...

BIR SIQIM TUPROQ

...Ular qishloqdan chiqib borayotib Mamarasul boboning uyi oldiga yetganda O‘rinboy ot tizginini tortib, to‘xtamoqchi bo‘ldi-yu, yana chilvirni siltab jonivorni yurishga undadi. Mamarasul boboning uyi hamma qatori pastqamgina bo‘lsa-da, deyarli tun bo‘yi chiroqlari yonib turardi. Qishloqda faqat shu odamgina biroz savodli bo‘lib, o‘qish-yozishni bilardi. Shuning uchun doim vertolyotda kelgan rus ovchilari uning uyiga qo‘nishardi. Yoshi ulug‘ bo‘lsa-da, u ovchilar bilan rus tilida qiynalmay gaplasha olar, qaerlarda ov qilish kerakligini yaxshi tushunardi. U hammaga Ko‘kyolning uyasi yaqiniga bormaslikni va unga ziyon-zahmat yetkazmaslikni tayinlab uqtirardi.

Read more...

TO‘YGA TO‘YONA BILAN...

To‘yona — xalq og‘zaki ijodi bilan qorishib ketgan, asrlar silsilasi, vaqt dovonini oshib o‘tgan an’anadir. Shuncha yillardan beri sobit amal qilib kelinayotgan ekan, uning afzallik jihatlari bisyor. U to‘y munosabati bilan shu to‘y egalariga yaqinlari tomonidan qilinadigan pul yoki kiyim-bosh tarzidagi sovg‘a. Yurtimizning turli hududlarida bir qancha shakllarda namoyon bo‘lsa ham, ammo asl mohiyati o‘zgarmaydi.

Read more...

KAMOLIDDIN BEHZOD

Mirak  naqqosh eskigina juzdonini ochib, shogirdining ayrim maxsus qog‘ozlarga solingan rasmlarini bir-bir taqdim  eta boshladi. Navoiy birinchi varaqni qo‘liga olib, suratdan ko‘zlarini uzoq vaqt uzmadi. Mirak naqqoshning ta’rificha qo‘li  oltin  bolaning chizgani jivir-jivir gullar, barglar, chiziqlar nozikligi, joliligi bemisl nafosat bilan, uning ko‘zlarini, ruhini sehrlagan edi. Navoiy orom va hayajon bilan chuqur nafas oldi. Ikkinchi  rasmni ko‘rdi. Ayni  shu ruh lekin yana boyroq, yana nafisroq. Mana ov  tasviri. Ohular go‘yo qog‘ozdan sakrab o‘ynoqlab ketayotganday tuyuladi. Unda har bir  nuqta ko‘z kabi jonli. Navoiy o‘nga yaqin rasmni benihoya zavq bilan tomosha qildi.

Read more...

  • So'ngi yangiliklar
  • Ko'p o'qilgan

ASL DEHQONLAR BOZORI

2017-12-07 12:23:10

YURAK DARAXTI

2017-12-07 12:56:42

“Men istagan hayot olddadir”

2017-12-07 12:51:13

AFSHONAGA SAFAR

2017-09-20 07:40:47

RASMIY SAYTLAR

REKLAMA

REKLAMA

 

 

 

 

 

 

Kalendar

December 2017
S M T W T F S
1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31

.