Mo‘jizalar izlab Misrdan Iordaniyagacha. ikkinchi maqola

Inson aql-zakovati bilan yaratilayotgan texnologiyalar tufayli zamon soat sayin o‘zgarib bormoqda. Hamma narsa o‘zgaryapti. Avvalo, turmush tarzi. Ammo asrlar davomida “o‘zligi”ni saqlab kelayotgan xalqlar ham bor. Ko‘chmanchi arab – badaviylar shular jumlasidandir.

Read more...

Sharof Rashidov hayotidan lavhalar

Sharof Rashidovning asl tanlagan kasbi jurnalist bo‘lgan. U kishi 1939 yili Samarqand universitetini bitirib, viloyat gazetasiga ishga kelganlar.

Read more...

FERMER KUYLAGAN QO‘SHIQ

Qayerlardadir ayollar tirnoqlariga gullarning suratini chizdiradilar. Sochlariga ming xil jilo beradilar. Yuzlaridagi ajinlarni yo‘qotib, atrofdagilarga chiroyli ko‘rinish uchun qaltis jarrohlik operatsiyalariga millionlab pul sarflaydilar. Ayrimlari terilarini tekislash uchun qirq kunlab asalli sutga cho‘milar emish. Qaysisidir Qora dengiz sohilidan halovat topsa, boshqasining orzusi Aypetri qirg‘oqlari-yu, Sharm ash-Shayx oqshomlari, Marmara mavjlariyu Gavaya orollari bo‘ladi.

Read more...

BURUNGI VA BUGUNGI MUHABBAT

Muhabbatning tarixi bormi? Bu savol qalbimda kechgan minglab savollarning sarlavhasidir. Va yana qator savollar: Muhabbat qachon va qaerda, qanday paydo bo‘lgan? Muhabbatning makon va zamoni bormi? Muhabbatni yaratgan ijodkor, qahramon kim? Nega inson muhabbatsiz yashay olmaydi...

Read more...

Eh, Lesli xonim

Mustaqillik yo‘li – sharaf va mashaqqatlarga to‘la zafar yo‘lidir. Bu yo‘lning shonli ibtidosi va buyuk ijodkori bor. U ham bo‘lsa Birinchi Prezidentimiz Islom Abdug‘anievich Karimov.  

Yaratganga shukronalar bo‘lsinki, u kishining qat’iyatliligi tufayli istiqlolga erishdik, shu bois Amir Temurday, Navoiyday buyuk bobolarimiz borligini baralla aytyapmiz, ularning yubileylarini xalqaro miqyosda o‘tkazyapmiz. Ona tilimiz davlat tili maqomini oldi.  

Men o‘tgan 26 yil ichida mustaqil yurtimizda bunyod etilgan gigant korxonalar haqida emas, O‘zbekistonni jahon tan olib, rivojlanib borayotganligi haqida ham emas, balki rahmatli otam guvoh bo‘lganlari — mehribon bobojonim  Islom Karimov tufayli faqatgina elsevar, “Elim deb, xalqim deb yonib yashaydigan” bobojonim tufayli qadriyatlarimizning elimizga qaytgani haqida so‘zlamoqchiman.                      

Istiqlolimiz quyoshi charaqlagach, qadimiy va navqiron Buxoroi Sharif yanada chiroy ochdi. 2500 yillik yubileyi arafasida esa respublika hukumati qarori bilan tarixiy obidalar obdon ta’mirlandi. Birgina Masjidi Kalon Markaziy Osiyodagi eng go‘zal, eng katta masjid bo‘ldi, asliga qaytdi. 

Shu o‘rinda rahmatli dadam Ilhom Safarov (O‘zbekiston milliy axborot agentligi Buxoro viloyat muxbiri bo‘lib ishlaganlar) aytib bergan bir voqeani sizlarga ilindim.

Bu haqda eshitgach, mustaqillik qanday ne’mat ekanligini yanada ravshanroq anglaymiz.     

“...1990 yilning iyul oyi boshlari. Teletayp bilan xizmat shoshilinchnomasi keldi. O‘zTAG bosh direktorining birinchi o‘rinbosari S.Fenyutin imzosi bilan yuborilgan shunday so‘zlar bor edi: “Ikki kundan so‘ng Avstraliya va Okeaniyadan hamda TASSdan muxbirlar borishadi. Ularga Buxoro va Samarqandni tomosha qildirasiz”.  

Buxoro aeroportida mehmonlarni kutib olganimda avstraliyalik muxbirning birinchi iltimosi shunday bo‘ldi: 

— Sizdan iltimos, dastlab bizni Bahouddin Naqshband ziyoratgohiga olib borsangiz.

Tilim kalimaga kelmay qoldi. Axir yopiq ob’ektni so‘rayotgan edi-da, xorijlik mehmon. Ziyoratgoh alohida nazoratda, tashlandiq holatda. Olis-yaqindan kelayotgan mehmonlarni ham militsiya oldiga solib quvayotgan zamonlar. Shunday qilib vaziyatdan chiqish uchun: “Bilasizmi, Lesli xonim, ayni paytda ziyoratgoh yo‘li ta’mirlanyapti. O‘tib bo‘lmaydi u yoqqa”, dedim. Kechgacha tarixiy obidalarni ziyorat qildirib ularni mehmonxonaga joylashtirdim. Ertasi kuni Samarqandga uchib ketdik. Xorijlik muxbir mendan yana bir narsani so‘rab qoldi. 

— Ilhom aka, sizdan iltimos, birinchi bo‘lib Samarqanddagi Imom Buxoriy qabrini ziyorat qilmoqchiman! 

Samarqand obkom vakili meni chetga tortdi, qulog‘imga asta shivirlab, u yerga bormaslikni maslahat berdi.   

Samarqanddagi tarixiy obidalarni ziyorat qilayotgan mehmonlar Imom Buxoriy ziyoratgohiga nega bormayotganliklari uchun hayron edilar. Moskvaga uchib keta turib, Lesli xonim shunday dedi: 

— Buxoroyu Samarqandga kelishdan maqsad – Bahouddin va al-Buxoriy qabrlarini ziyorat qilish, ular haqida maqola yozish edi. Afsus, maqsadimizga erisha olmadik. 

Chorasizligim uchun men ham aziyat chekib qolaverdim...”  

Dadamning bu gaplaridan ta’sirlanib ketdim. 

Eh, Lesli xonim, muxbir Jenni, mana endi kelinglar, jonajon O‘zbekistonimizga. Istiqlol sharofati bilan Bahouddin Naqshband hazratlari maqbarasi qayta ta’mirlandi. 1993 yilning 16-17 sentyabrida esa Bahouddin bobomizning 675 yillik yubileylari xalqaro miqyosda keng nishonlandi. Birinchi Prezidentimiz Turkiya, Pokiston, Eron davlatlari va hukumatlari rahbarlarini shaxsan o‘zlari ushbu ziyoratgohga olib kelishgan. Ular ana shunday mo‘’tabar ziyoratgohda keng ko‘lamda qurilish ishlari bajarilganini ko‘rib qoyil qolishgan. Hazrat Imom Buxoriy, al-Farg‘oniy, Amir Temur yubileylari ham xalqaro miqyosda keng nishonlandi. Faqat bugina emas, aziz o‘quvchim, Mamlakatimizdagi tub islohotlar samarasini o‘zingiz ko‘rib turibsiz.

Islom Karimov hamma soha vakillarini qo‘llab-quvvatlardilar. Jumladan, dadam Ilhom Safarov 20 yildan ortiq jurnalistika sohasida mehnat qilganlar. Yangiliklarni yoritib berganliklarini, mehnatlarini qadrlab, Buxoroi Sharifga har bir safarlarida dadamga o‘zlarining avtoruchkalarini sovg‘a qilardilar. Bu oddiy jurnalist uchun katta rag‘bat edi. Bu rag‘batdan ilhomlangan Ilhom Safar qaynoq yangiliklar, qiziqarli maqolalari bilan xalq ko‘nglini olardi....  

“Kim edigu kim bo‘ldik?”, “Istiqlol bizga nima berdi?” degan savollarga eng to‘g‘ri javobni shu maqoladan oz bo‘lsa-da topgan bo‘lsangiz, kitobxon qalbiga yo‘l topa olgan bo‘lsam, ko‘nglim tog‘dek ko‘tariladi. 

 

Biz, dunyo tan olgan, tanigan, istiqlol yo‘lidan shaxdam odimlayotgan o‘zbekistonlikmiz! Tinch, osoyishta, go‘zal yurtimiz, mehmondo‘st, qalbi daryo, mehnatkash xalqimiz bor. Ulug‘ yo‘lboshchimiz boshlagan ishlarni mardona davom ettirayotgan sobit Yurtboshimiz bor!

 

Nilufar SAFAROVA

Buxoro viloyati

 

 

 

 

Mo‘jizalar izlab Misrdan Iordaniyagacha

 

birinchi maqola

O‘zbekiston Jurnalistlari ijodiy uyushmasi Farg‘ona viloyati bo‘limi muassisligidagi "Olam aro" jurnalining navbatdagi sonlari mavzusi muhokama qilinayotgan edi. Bosh muharrir Sevara Alijonova gap orasida ko‘chmanchi arab — bediunlar va Iordaniya Podshohligidagi qadim Petra shahri haqida gapirib qoldi. Sayohat va sarguzashtlarning ashaddiy ishqibozi bo‘lgan kamina uchun shu gapning o‘zi yetarli bo‘ldi. Men xarita titib Petraga eng qulay va yaqin yo‘l izladim. U Misr orqali edi. Elchixonadan viza olishga ketgan 3-4 kunni ham qo‘shganda bir hafta o‘tmay Qohiraga yetib keldim.

Read more...

To‘qson to‘qqizinchi kitob

2017 yil — xalq bilan muloqot va inson manfaatlari yilida “Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz” shiori ostida o‘tayotgan targ‘ibot tadbirlarida qatnashish bir guruh shoir, yozuvchi, san’atkorlar tarkibida Jizzax viloyatida bo‘ldik.

Read more...

BOYSUN MO‘JIZALARI 2

“Boysun” o‘rmon xo‘jaligi hududining kengligi, tabiiy boyliklarining ko‘pligi jihatidan Surxon vohasida salmoqli o‘rin tutadi. Uning eng katta o‘rmon bo‘limi – Kengdala bo‘lib, umumiy maydoni 30 ming gektardan ziyod. Qalin archazorlar, chuqur daralar, ajoyib g‘orlar, sersuv soylar aynan shu bo‘limda joylashgan. Qolaversa, o‘simlik olami va hayvonot dunyosi ham juda boy. Ijodiy guruhimiz ana shu go‘zallikni tasvirga olish uchun yo‘lga chiqdi.

Read more...

Maftunkor san’at nihollari

San’atning har bir turi o‘z mazmun-mohiyati, shaklu shamoyili, ifoda vositalari, ta’sir doirasi bilan bir-biridan yaqqol ajralib turadi, Ayniqsa, raqs san’ati o‘ziga xos ifoda vositalari bilan inson qalbiga, uning ongu shuuriga huzur bag‘ishlaydi. Negaki, raqsdagi har bir xatti-harakat, imo-ishora, milliy libos g‘ayriixtiyoriy tarzda o‘zini anglagan har bir odamga ta’sir ko‘rsatadi, raqs olamining sirli va sehrli go‘shalariga boshlab ketadi.

Read more...

Mehri daryo ustozlar


“MEN ARTIST EMASMAN”

Sadriddin Ayniyning ta’limini olgan, uning rahbarligida juda katta ijodiy maktablardan o‘tgan o‘nlab taniqli shoiru yozuvchilarni, allomalarni bilamiz. 

Domla Ayniyning o‘ta talabchanligi, ayniqsa, chinakamiga iste’dodi bor yoshlar bilan shug‘ullanganida ko‘proq sezilar ekan. Mashhur kinorejissyor Boris Kimyogarov “Yosh yozuvchilar bilan ish” mavzusida hujjatli film tayyorlamoqchi bo‘ladi. Domlani zo‘rg‘a ko‘ndiradi. Ana, bo‘lajak adib o‘z qo‘lyozmasini o‘qib berayapti. 

— To‘xta.

Bir qalqqan shogird o‘qishdan to‘xtaydi.

— So‘nggi jumlani qaytar.

Shogirdning rangi oqaradi. U battar o‘zini yo‘qotarkan, jumlani takrorlaydi-yu, qo‘li musht bo‘lib tugiladi ustozning. Hozir ayamay do‘bboslamasa bo‘lgani.

— Stop, stop! — deydi norozi ohangda Kimyogarov. — Ustoz, unchalikmas-da! Suratga olyapmiz, axir. Xudo haqqi, sal qovog‘ingizni oching!

— Nima? — rejissyorga o‘qrayib qaraydi domla Ayniy.

— Film, olyapmiz, film! Ko‘rgan nima deydi? Tanbehni keyinroqqa qoldirib... tabassum qilsangiz. Iltimos!

— Tabassum qilaymi? Manavi landovur qon qilib yuboryapti-yu, kulaymi sen film olyapsan, deb? Men senga artistmidim yo masxarabozmi? Yig‘ishtir ashqol-dashqolingni!

 

“MENI G‘AFUR G‘ULOM HAYDAB SOLGAN!”

o‘afur o‘ulom shogirdlarga qanday munosabatda edi? Ostonasiga kelganni qanday qarshilardi?

Barvasta gavdali edi shoir. Qo‘llari katta va muskullari baquvvat. 

Chimirilgan qoshlari va sinchkov boqishlarida ham bir salobat. Yaqinlashishga jur’at kerak.

Kimdir xijolat bilan eshik qoqyapti. Egnida shohi yaktak, belida belbog‘, boshida do‘ppi, yuzidan nur taralayotgan uy egasi peshvoz chiqadi:

— Kelsinlar, kelsinlar!

Ustozning “o‘zbekman, sodda...” deb yozgani esiga tusharkan, havaskor yengil tortadi, o‘z ostonasini hatlayotganday dadil odimlaydi. Marhamatli insonning uyida bo‘lish, ma’naviy xazinadan nimadir “undirish” tolibi ilmga katta mukofot. Bir olam taassurot va minnatdorlik hissi bilan iziga qaytar ekan kelgan mehmon:

— Hamma hammi? 

Zamondoshlari o‘afur o‘ulomning mavrid-bemavrid bezovta qilgan ba’zi talaba yoki havaskorlarni eshikdan haydab solganiga ham guvoh bo‘lishgan. Ammo haydalgan bo‘lsa-da, xafa bo‘lmagan, aksincha, “Meni o‘afur o‘ulomdek buyuk inson haydab soldi!” deya faxrlanib yurgan, “eshikdan chiqib, teshikdan kirgan”u, baraka topganlar ham talay.

 

“ADABIYOT JAROHATLARI”GA ZO‘R MALHAM

Ustoz Abdulla Qahhor ham bag‘oyat talabchan va qattiqqo‘l inson bo‘lganlar. Xafa bo‘ladi, deb o‘ylab o‘tirmay, haq gapni aytgan-qo‘ygan. Atrofiga to‘plangan yosh shoir va yozuvchilarga ham. “Siz boshqa tirikchilik qiling, adabiyotni ovora qilmang!” der ekan no‘noq shogirdga. Tuqqaningga yoqmagan haq gap shogirdingga yoqarmidi? 

Ayrim shogirdlar boshqa qorasini ko‘rsatmay, xafa bo‘lib yurishar ekan ustozdan. “Muncha zahar bo‘lmasa...” 

Lekin haq gapning “zahri” eng zo‘r malham ham edi «adabiyot jarohatlari»ga.

 

“USTOZ UYI — O‘Z UYIMIZ”

— Tortinmay kiravering, qoqindiqlarim.

Aytishlaricha, Komil Yashin va Halima Nosirovalar eshigi shogirdlar uchun hamisha ochiq ekan. 

— O‘z uyingizdek his qilinglar!

Komil aka bir xonada yosh yozuvchi bilan shug‘ullansa, Halima opa boshqa xonada yosh san’atkorga saboq berayapti. 

Allamahal. Ba’zilar xayrlashib jo‘nab qolishgan. Ayrimlarning esa ketish niyati yo‘q. “Tunab qolamiz”.

Uy egalari xobxonaga kirib dam olayotgan vaqtda, ya’ni yarim kechada, qorni ochib qolgan kimdir ovqat pishirar, kimningdir ilhomi kelib balkonda qog‘oz qoralar, birov pianino chalar, sherigi operalardan ariyalar aytardi.

“Aylanay, o‘rgilay” degan so‘zlar bag‘rikeng ustozning tilidan tushmay tursa, shu-da.

USTOZ KAYFIYATI SHOGIRDGA BOG‘LIQMI?

Hamid Olimjon Jizzaxdan Samarqandga kelib pedagogika bilim yurtiga o‘qishga kirganida 14 yoshda edi. U yerda jiddiy mutolaaga bel bog‘ladi, xususan, Sharq klassik she’riyatini o‘rgana boshladi. O‘zi ham she’r mashq qilar, Abdurauf Fitrat nazaridan o‘tkazardi. 

Bir kuni ustozning qattiqqo‘lligi sabab oralari keskinlashdi-yu, Hamid Olimjon mashqlarga to‘la daftarini yirtib tashladi.

— Yaxshi, — dedi domla Fitrat ma’nodor jilmayib. — Allaqachon shunday qilishing kerak edi. Sendan shoir chiqmaydi, ukam!

Hamid Olimjon bir ahvolda chiqib ketdi. Bir necha kun o‘ziga kelolmadi. Ko‘ngli sovigan. Biroq adabiyotsiz, ijodsiz yashay olmaganini sezgach, yana qalam va qog‘oz oldi. Xullas, bir necha she’r bilan tag‘in Fitratning huzurida paydo bo‘ldi.

— Hm-m... — Fitrat xo‘mraygancha mashqlarini o‘qiyotgandi, qo‘qqisdan:

— Vo, manavi yeri yomonmas, — qovog‘ini ochib, yurak hovuchlab o‘tirgan Hamid Olimjonga iliq boqdi. — Manavi satrlarda nimadir bor. Bo‘larkan-ku!

Hamid Olimjon yengil nafas tordi. “Xudoga shukur-e!”

Fitrat o‘sha kuni ruhi ko‘tarilgan yosh havaskorning ikki she’rini tanlab oldi.

— Sendan shoir chiqmaydi, deb yanglishganman chog‘i. Bo‘lasan! Bashartiki, jiddiy shug‘ullansang, — ustoz nimadir topganday mamnun edi.

Ha, bunday hollarda ustozlar kayfiyati shogirdlar ijodining saviyasiga bog‘liq edi: ular goho boladek suyunar, gohida lov etib yonardi.

Hayal o‘tmay Hamid Olimjon shoir sifatida tanildi. U endi har qanday ustozning qattiqqo‘lligida bir hikmat ko‘rar, Abdurauf Fitrat esa shunday yorqin iste’dodning kashf etilishida sabab bo‘lganidan faxrlanardi. 

 

HAZILNING TAGI...

Ikki yosh olimaga:

— Charxiy domlaning huzuriga boring. Mo‘ysafid — tirik manba, barcha kerakli ma’lumotlarni olishigiz mumkin, — deyishganda ular quvonishdi: “Yaxshi. Domla — o‘z ustozimiz!”

Poezd ertalab Qo‘qonga yetib keldi. Olimalar bozordan issiq non, meva-cheva xarid qilishdi. Toshkentlik mehmonlarni ko‘rib domla xursand bo‘lib ketdi:

— Zap kepsizlar-da. Marhabo!

O‘tirdilar, hol-ahvol so‘rashdilar. 

— Nima ko‘tarib keldinglar, asallarim? Ovora bo‘lib-a.

— Ovorasi bormi, ustoz! Birga nonushta qilamiz. Primusingiz bor edi-ya? Men choy qo‘yay, — shunday deb olimalardan biri oshxona tomon ketdi.

— Ko‘rishmaganimizgayam ancha bo‘ldi, — dedi domla ikkinchi mehmonga. — Shakarim, uyichilar yaxshimi?

— Xudoga shukr. O‘zingiz sog‘-omonmisiz? Ijodlar qalay, charchamayapsizmi?

Domla qarilikdan shikoyat qildi. So‘ngra choy qo‘yib endigina kelib o‘tirgan ikkinchi olimaga yuzlandi:

— Bolalar katta bo‘lishyaptimi? Kuyov bola yaxshi yuriptimi?

U bir qalqqanday bo‘ldi-yu, darrov o‘zini qo‘lga oldi-da:

— Kuyov bola yo‘q, — dedi. — Ketdi.

— Ket...di? — yalt etib qaradi domla. — Qazo qildimi?

— ....

— Rahmatiga olgan bo‘lsin, — domla afsuslangan bo‘ldi. — Eshitmay qopman-a.

So‘ngra turib o‘tirib, ko‘zlarini yumib: “A’uzu billahi...”

Soddadil domla oyat qiroat qilar, yonida o‘tirganlar esa kulib yubormaslik uchun lablarini tishlar va... 

Qaniydi, otilib chiqay deb turgan kulgini yutish oson kechsa. “Xudoyim, sharmanda qilma!” 

— Qani, omin, rahmatiga olgan bo‘lsin.

Dugonalar betoqat qimirlashar, go‘yo tikan ustida o‘tirishardi.

— Domla, bizga ruxsat, — ular turishdi.

— E, “olov olgani” kelganmidinglar? — domla hayron. — O‘tirmaysizlarmi?

— Boshqa safar!

Hovliqib ko‘chaga chiqqan olimalar qotib-qotib kulishardi.

— Nega unday deding?

— Men nima dedim? “O‘ldi” demadim-ku?

— Dissertatsiya! Seni deb oila qurishni paysalga solgan ilm fidoyilari kammi? 

Ulardan biri — shu olima qiz! 

— Hazillashmay ket. Zo‘rg‘a o‘zimni bosdim. Endi nima qilamiz?

— Fotiha o‘qiganimas, material yig‘amiz deb keldik Toshkentdan. Qaytib kiramiz.

— Ey qiz, esing joyidami? Xayrlashdik-ku? “Kuyov bola”ng “ketmay”... uzo-oq yashasin- a!

Muhammad SHODIY

 

BOYSUN MO‘JIZALARI

Yozning qoq chillasida Surxondaryo viloyatining Boysun tumaniga yana safar uyushtirdik.

 Ijodiy guruh dastlabki kuni Sanjartog‘ning yonbag‘rida joylashgan magnit maydonini tasvirga olishga otlandi. Tuman markazidan chiqishimiz bilan olisdan baland tog‘ ko‘rindi. Hamrohlarimiz ana shu ko‘krak kerib turgan toqqa borishimizni aytdi. Shu tariqa dengiz sathidan chamasi 2,5 ming metr balandlikka ko‘tarilib, to‘g‘ri yo‘ldan Qayroq qishlog‘i sari burildik. Haydovchi “Niva” mashinasini qiya yo‘lda to‘xtatib, motorni o‘chirdi. Shunda mo‘’jiza yuz berdi. Motori o‘chgan mashina pastga emas, yuqoriga qarab harakatlana boshladi! 

Read more...

«MOMO YER»

Odam zotida mulkka, yerga bo‘lgan nafs shakllanganidan beri urushgani urushgan. Ba’zan urushda mutlaqo qirilib, nom-nishonsiz ketgan ellar, kuli ko‘kka sovrilib biror tirik jon qolmagan, butunlay xonavayron bo‘lgan shaharlar ham yo‘q emas. Cheksizlik bilan qiyoslaganda yo‘qlik, yo‘qlik bilan qiyoslaganda borliq bo‘lmish “koinot gultoji” Odami zot ba’zan o‘zining nafsi iskanjasida urushni o‘ylab topib “olamning mehvari”ni o‘z o‘qidan chiqarib yuborishga ham sabab bo‘lib qolmayaptimikan... Fitratan ojiz va zaif bo‘lgan inson, shoir aytganidek, “dunyo ichidagi chala imorat”dir.

Read more...

Yorug‘ kunlar sog‘inchi...

Bobom tik qomatli, basavlat inson edi. U kishining ismi Boyqaro bo‘lib, qat’iyatli, bir so‘zli, talabchan va sofdil bo‘lganidan qarindosh-urug‘, mahalla-ko‘y ichida obro‘-e’tibor va o‘z o‘rniga ega bo‘lgan. Onam bobomning yagona farzandi bo‘lib, biz opa-singillar bobo-buvimizni juda yaxshi ko‘rar va ular bilan faxrlanardik. Men ular bilan shaharda, opa-singillarim ota-onam bilan qishloqda yashardi.

Read more...

MUYULISHDAGI MUSHTIPAR

Shaharning Sergeli dahasi oxirlay boshlagach, avtobus o‘ngga qayrilib, bekatda to‘xtadi. Tushib endi yo‘l chetiga o‘ta boshlagan edim, ayol kishining chaqirig‘i eshitildi: 

Read more...

Orzuyim – Amir Temur haqida film yaratish edi

Tarixiy asarlarni yozish, ularni sahnalashtirish, kinolashtirish  bilan biz buyuk o‘tmishimizni, kuch-qudratimizni,  xalqimizning ma’naviy dunyosini butun jahonga namoyon etishimiz ham farz, ham qarzdir.

Read more...

DUNYO SARI YO‘L 2

Safar dasturida belgilangan muzokara va uchrashuvlarning hammasi yuqori saviyada o‘tdi.

O‘zbekiston Prezidenti Hindiston vitse-prezidenti bilan Bosh vazirini o‘zlari uchun qulay vaqtda O‘zbekistonga borishga taklif etdi. Taklif minnatdorchilik bilan qabul qilindi.

Read more...

DUNYO SARI YO‘L

Bundan yigirma olti yil muqaddam 1991 yil 17—19 avgust kunlari O‘zbekistonning Birinchi Prezidenti Islom Karimov ilk rasmiy tashrif bilan Hindiston Respublikasida bo‘lgan edi.

Read more...

BOBUR MEROSI — xalqlar o‘rtasidagi uzviy halqa

Xalqimiz o‘zining buyuk tarixi va ajdodlari bilan hamisha g‘ururlanib keladi. Dunyoning qaysi burchiga bormang, ajdodlarimiz merosiga ro‘baro‘ kelasiz. Ayniqsa, 14-15 asrlarda Markaziy Osiyoda vujudga kelgan ijtimoiy-siyosiy muhit, jahon tamaddunida alohida sahifa bo‘lib qoldi. Sohibqiron Amir Temur barpo etgan buyuk saltanatda ilm-ma’rifat, riyoziyot, astronomiya, adabiy muhit yanada ravnaq topdi. Temuriy shahzodalarning ilm-ma’rifatga katta e’tibor qaragani tarixdan ma’lum. Astronomiya va falakiyotshunoslikda Mirzo Ulug‘bek o‘zidan katta meros qoldirgan bo‘lsa, Temuriyzoda Zahiriddin Muhammad Bobur o‘zbek mumtoz adabiyoti, jug‘rofiya, tarix voqeligini muhrlashda katta mavqega erishdi.

Read more...

YAXSHI KITOB QANDAY PAYDO BO‘LADI?

Yoshlar ma’naviyatini oshirishga, ularning komillikka intilishiga xizmat qiluvchi kitob o‘zi qanday bo‘lishi kerak? Ko‘p yillik tajribaga ega noshirlarning o‘zi qanday kitobni yaxshi deb hisoblaydi? Bu borada qomusiy adabiyotlarning, xususan, entsiklopediya, antologiya, lug‘at, xrestomatiyalarning o‘rni qay darajada? Darsliklar bilan bir qatorda yordamchi nashr sifatida qanday kitoblarni yoshlarga taqdim etish lozim? Jahon badiiyati namunalarini o‘quvchilarga taqdim etish uchun, avvalo, qay jihatlar ahamiyatli? Milliy adabiyotimiz, xususan, chorak asrlik yo‘lni bosib o‘tib qo‘ygan Mustaqillik davri o‘zbek adabiyoti bilan o‘quvchilarni tanishtirish uchun nimalarga ahamiyat qaratmoq kerak?.. Savollar ko‘p. Ularga javob olish uchun «O‘zbekiston milliy entsiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti bosh muharriri Habib Abdievga murojaat qildik.

 

 – Habib aka, bugun kitob mutolaasi targ‘iboti masalasiga hukumat darajasida e’tibor qaratilmoqda. Bu juda quvonarli hol, albatta. Biroq yaxshi kitoblarninggina targ‘ibotini yo‘lga qo‘yish o‘ta muhim jihatdir. Avvalo, qanday kitob yaxshi kitob ekanligini aniqlab olishga to‘g‘ri keladi. Shunday emasmi? 

– Albatta. Prezidentimizning 3 avgustda ziyolilar bilan bo‘lgan uchrashuvida ham, «Matbuot va axborot sohasida boshqaruvni yanada takomillashtirish to‘g‘risida»gi Farmonida ham O‘zbekiston Matbuot va axborot agentligi faoliyatini tubdan takomillashtirish, OAV, noshirlik va matbaachilikni yanada rivojlantirish, kitob targ‘iboti orqali xalqimiz ma’naviyatini yuksaltirish, kitobxonlik an’analarini keng targ‘ib qilish kabi masalalar xususida so‘z bordi. Matbuot va axborot mahsulotlariga, kitobxonlikka bo‘lgan e’tibor yuqori darajaga chiqdi. Endi noshirlik zimmasiga ulkan mas’uliyat yuklandi: sara kitoblarni xalqqa taqdim qilish. Qaysi kitob saraligini aholiga bildirish, ularga yaxshilarni ajratib ko‘rsatish payti keldi. Menimcha, buning uchun mamlakat miqyosida har kim o‘qishi lozim bo‘lgan kitoblar ro‘yxatini tuzish kerak. Balki har bir nashriyot o‘z arxividan bugungi kitobxon o‘qishi zarur deb hisoblagan eng sara nashrlar o‘ntaligi (yoxud yigirmataligi)ni taqdim etsa, Yozuvchilar uyushmasidan ro‘yxat olinsa, ular orasidan tanlab-saralab, yagona bir butun ro‘yxat shakliga keltirilsa, maqsadga muvofiq bo‘lar. Masalan, nashriyotimizda chop etilgan Tolstoyning «Avliyo Sergiy» qissasini, o‘zbek adiblarining sevgi haqidagi eng sara hikoyalaridan to‘plangan guldasta – «XX asr: muhabbat haqida 20 hikoya» to‘plamini, «XX asr o‘zbek hikoyasi antologiyasi», «XX asr o‘zbek she’riyati antologiyasi», «XX asr jahon she’riyati antologiyasi» singari kitoblarni shu ro‘yxatga kiritish shart deb hisoblayman. Bundan tashqari, mazkur ro‘yxatda «Mening birinchi entsiklopediyam» turkumidagi entsiklopediyalar, «Mening rasmli entsiklopediyam», «Ming bir so‘zni bilaman» deb nomlangan bolalar uchun rasmli izohli lug‘at, «Islom entsiklopediyasi», «Bolalar entsiklopediyasi», «Xotin-qizlar entsiklopediyasi», «Tarbiya» kabi entsiklopediyalar, besh jildlik «O‘zbek tilining izohli lug‘ati, «O‘zbek ismlari izohi» va, albatta, 12 jildlik «O‘zbekiston milliy entsiklopediyasi» bo‘lishi lozim deb o‘ylayman.  

– «XX asr: muhabbat haqida 20 hikoya», «XX asr o‘zbek hikoyasi antologiyasi», «XX asr o‘zbek she’riyati antologiyasi», «XX asr jahon she’riyati antologiyasi»... – aksari kitoblar o‘tgan asr ijodkorlaridan so‘z yuritadi. Darsliklarda ham faqat mumtoz adabiyot va XX asrda yashab ijod etgan buyuklar – Cho‘lpon, Usmon Nosir, Qodiriy, Qahhor, Oybek, Odil Yoqubov, Erkin Vohidov, Abdulla Oripov... Axir, chorak asrdan ko‘proq umr ko‘rib, ulg‘ayib qolgan zamonaviy adabiyotimiz – Mustaqillik davri o‘zbek adabiyoti bilan bugungi o‘zbek o‘quvchisi qachon tanishadi? Ko‘proq yangi davr ijodkorlari asarlari bilan o‘quvchilar javoniga kirib borish davr talabi darajasiga chiqmadimikin? 

– To‘g‘ri aytasiz, bu mulohazalarning ayni mavridi. Chindan-da, keyingi davrda bir qancha ijodkorlar yetishib chiqdi, qanchadan-qancha asarlar maydonga keldi. Maktab o‘quvchilari esa darsliklarda asosan XX asr nosiru nozimlarini o‘qib o‘rganmoqdalar. Ularga keyingilarni ham tanitish payti keldi. Buning uchun biz O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi bilan hamkorlikda nazm va nasr antologiyalari, turli xrestomatiyalar qilishga tayyormiz. Faqat bunday kitoblar ilgarigidek ming, ikki ming nusxa chiqadigan bo‘lsa, ahvol eskiligicha qolaveradi. Shu bois biz lotin alifbosida tayyorlaydigan mazkur antologiyalar respublikamizdagi har bir maktabga kamida 2 donadan yetib boradigan adadda chop etilishi maqsadga muvofiqdir. Buning uchun biz taqdim etgan antologiyalarni Xalq ta’limi vazirligi bilan hamkorlik qilishga to‘g‘ri keladi. Menimcha, adabiyotga, ma’naviyatga yuksak darajada e’tibor qaratilayotgan bugungi jarayonda, qutlug‘ mas’uliyat gardanimizda turgan shunday pallada Xalq ta’limi vazirligi ham, O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi ham bu borada bizga bajonidil ko‘maklashishiga ishonaman. Zero, shunday antologiyalar, xrestomatiyalar bolalar qo‘liga yetib boradigan bo‘lsa, ular nafaqat yangi ijodkorlarni o‘zlari uchun kashf etadilar, balki kelgusida kimlarni o‘qishlarini o‘zlari uchun tanlab, belgilab oladilar. Bu yozuvchi, shoirlar uchun ham, noshirlar uchun ham ayni muddaodir. O‘z-o‘zidan kitobxonlik darajasi ham ko‘tariladi. Eng muhimi, yoshlarimizda tanlab o‘qish qobiliyati shakllanadi. Bu ma’nan barkamol shaxs bo‘lib yetishishdagi eng muhim bosqichdir. 

– Bu kitoblar kelgusida darsliklarga kiritib borilajak ijodkorlarni saralashda ham yordam bersa kerak.

– Albatta-da. Bugungi kunda kitobxonlik darajasi sust emas. Yoshlar ham, kattalar ham o‘qishyapti. Ammo nimani? Oldi-qochdi sarguzasht romanlaru bo‘lar-bo‘lmas nashrlarni. Yuqoridagidek adabiyotlar yordamida, ko‘cha «asar»laridan yaxshi kitoblar ham borligini ko‘rsatish orqali o‘quvchilarimizni ma’naviy ziyo, estetik zavq beruvchi, ma’rifiy bilim beruvchi, jaydari qilib aytganda, miyaning tarhini ochuvchi adabiyotlar mutolaasiga qaytarish mumkin. Bu antologiyalar, o‘z o‘rnida, keyingi darsliklarga kiritilishi mumkin bo‘lgan ijodkorlar nomini belgilashga ham hissa qo‘shadi. Biz bunday kitoblar tayyorlashga hozirmiz va ancha-muncha ish ham qilib qo‘ydik, shuningdek, fundamental-entsiklopedik xarakterdagi bunday kitoblar borasida nashriyotimiz yetarlicha tajriba to‘plagan.

– To‘g‘ri, darsliklar hamma ijodkorlarni qamrab ololmasligi tabiiy hol. Shunday ekan, siz aytgan antologiyalar lotin alifbosida, ko‘p ming nusxada nashr etilsa, darsliklarga yordamchi adabiyotlar bo‘lishi shubhasiz. Biroq yana bir masala bor: turli fanlar borasida o‘quvchilarga ko‘maklashuvchi ilmiy adabiyotlar...

– Nashriyotimizdagi turli sohaviy entsiklopediyalar, lug‘atlar, monografiyalar juda ko‘plab chop etilgan, hozir ham chop qilinmoqda va kelajak uchun ham bir qancha ilmiy adabiyotlar hozirlab borilmoqda. Faqat bu kitoblarni ko‘pchilikka yetkazish masalasigina nashriyotlarni o‘ylantiradi, xolos. Masalan, shu kunlarda 20 000 dan ortiq so‘zni o‘z ichiga olgan «Forscha-o‘zbekcha lug‘at» deyarli tayyor holga keltirilgan. Yoki «Alisher Navoiy asarlari tilining izohli lug‘ati»ga kirmay qolgan so‘z va iboralar» kitobini chop etishni rejalashtirganmiz. Bu kabi loyihalarimiz ko‘p. Ularning nashr etilishi va realizatsiyasi borasida tegishli vazirlik va tashkilotlar biz bilan hamkorlik qilishsa, ayni muddao bo‘lar edi. 

– Darvoqe, bir paytlar 12 jildlik «O‘zbekiston milliy entsiklopediyasi»ning keyingi yigirma yillik yangiliklar bilan boyitilgan lotin alifbosidagi nashri xususida gapirgan edingiz. Bu jarayon qanday ketyapti?

– Biz kiritilishi lozim bo‘lgan ma’lumotlarni, yangi maqolalar mazmunini belgilab olganmiz. Ularni tayyorlashda ilmiy jamoatchilikni jalb etib, katta kuch bilan ishga kirishish lozim bo‘ladi. Buning uchun nashriyotga moliyaviy ko‘mak zarurdir. Zero, milliy entsiklopediya yaratish degani butun boshli millatning qomusini bunyod etish demakdir. Shunday ekan, bu ish nashriyotning besh-olti nafar muharririyu dizaynerlari va bir-ikki nafar olim bilan bitadigan ish emas. Shuningdek, olti oy-bir yilda bajarib tashlanadigan yumush ham emas. Bunga ko‘p kuch, katta xarajat va katta ilmiy salohiyatni safarbar etish zarur bo‘ladi.

– Habib aka, mazmunli suhbatingiz uchun tashakkur. Suhbatimizda bildirilgan fikr-mulohazalar, takliflaringizni tegishli vazirlik va tashkilotlar javobsiz qoldirmasliklariga ishonamiz. 

 

Sholaziz SHOXIDOYEV 

suhbatlashdi.

 

MA’NAVIYATIMIZ POYDEVORI

She’r — xazina, qonida ash’or olovlanayotgan har bir odam uni yod oladi, takrorlaydi, o‘zini qalbidagi g‘alayon to‘fonlarini qarshi olishga chog‘laydi. Bugungi kunga kelib, qonimizdagi bu xususiyat ommaviy madaniyat ta’sirida biroz so‘nganday bo‘lishi mumkin, lekin biz hushyorlikni qo‘ldan bermaslik payida bo‘lishimiz kerak. Kim bolasini alla o‘rniga hikoya o‘qib ovuntiradi?.. Albatta, alla aytib beradi. Bola ohangiga ergashadi, ifodali o‘qishni, sekin-sekin fikrlashni o‘rganadi. Kelajagimiz egalari tarbiyasi oilalarda ana shunday boshlanadi. Xazinaning kaliti ularning qo‘lida bo‘ladi.

Read more...

  • So'ngi yangiliklar
  • Ko'p o'qilgan

MDH: AMALIY HAMKORLIK INSTITUTI

2017-10-18 12:31:15

Mo‘jizalar izlab Misrdan ...

2017-10-18 12:29:50

Olovli sahifalar

2017-10-04 09:26:07

AFSHONAGA SAFAR

2017-09-20 07:40:47

RASMIY SAYTLAR

REKLAMA

REKLAMA

 

 

 

 

 

 

Kalendar

October 2017
S M T W T F S
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31

.