Odamzotda o‘z ehtiyojlari uchun zarur bo‘lgan ne’matlarni izlab topish instinkti paydo bo‘lgandan buyon o‘tgan davr mobaynida taraqqiyot  olamshumul bosqichlarga guvoh bo‘ldi. Ammo rivojlanish yuksalgani sari ehtiyoj ham orta bordi. Bugun ham shunday.

Yurtboshimizning «Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konseptsiyasi»da oilaviy biznesning qonuniy asoslarini yaratish lozimligi alohida ta’kidlangani bejiz emas. Chunki respublikamizda shunday biznesni rivojlantirishning imkoniyatlari juda katta.

– Nikohdan ajralganidan keyin sobiq er yoki xotinning ta’minot olish huquqi qay darajada va qachongacha saqlanib qoladi?

— Qonunchiligimizda “yot aralashgan qarindoshlik” va “yot aralashmagan qarindoshlik” atamalari haqida eshitgandim. Shu haqda batafsil ma’lumot bersangiz...

– Notarial idoralarga murojaat etuvchi shaxslarning muomalaga layoqati cheklanganligi yoki ularni muomalaga ­layoqatsiz deb topish qanday huquqiy hujjatlar asosida aniqlanadi va shu yuzasidan qanday choralar ko‘riladi?

– «Amnistiya» tushunchasi oqlash ma’nosida ham tushuniladi. Shu to‘g‘rimi?

– Yaqinda yer ijaralari bilan bog‘liq adabiyotlarda «Rekreatsiya maqsadlariga mo‘ljallangan yerlar» jumlasiga duch keldim. Bu tushuncha nimani anglatadi?

Yer to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga asosan yer fondi bir qancha toifalarga ajratiladi. Xususan, qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlar; aholi punktlari yerlari; sanoat, transport, aloqa, mudofaa va boshqa maqsadlarga mo‘ljallangan yerlar; suv fondi yerlari; o‘rmon fondi yerlari va boshqalar.

Tadbirkor bo‘lishni niyat qilgan kishi, avvalo, ushbu sohani tartibga soluvchi qonun hujjatlari bilan tanishib chiqishi maqsadga muvofiq. Chunki bunday mas’uliyatga qo‘l urish uchun niyatning o‘zi kamlik qiladi. Tadbirkorlik sub’ektlarining tashkil etilishi asosan O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi va “Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari to‘g‘risida”gi Qonun bilan tartibga solinadi. Bunday sub’ektlarni tashkil etish mexanizmi esa bir nech­ta qonunosti hujjatlari asosida amalga oshiriladi.

«Restitutsiya» deganda tomonlar o‘rtasida tuzilgan kelishuv haqiqiy emas, deb topilgan taqdirda kelishuv asosida tomonlarga berilgan barcha narsalarning o‘z egalariga qaytarilishi tushuniladi.

Yaqinda boshimizga og‘ir musibat tushdi. Kuyo­vim bevaqt olamdan o‘tdi. Qizimning ikki nafar farzandi bo‘lib, otasidan qolgan merosni rasmiylashtirish uchun notarial idoraga murojaat qildik. Ammo ular marhumning ro‘yxatda turgan joyiga murojaat qilishimizni aytishdi. Taqdir taqozosiga ko‘ra, kuyovim hayotligida biz bilan yashasa-da, boshqa viloyatda ro‘yxatda turardi. Shu bois, merosga doir hujjatlarni o‘sha viloyatdagi notarial idoraga taqdim qilsak, ular meros mavjud bo‘lgan joydagi notarial idorada rasmiylashtirilishi lozim, deyishyapti.

Odatdagi ish kunlarining biri. Idoramizga Mahmud ismli tanishim kirib keldi. U yaqinda avtosalondan yangi “Spark” mashinasini sotib olgan ekan. Tadbirkor ukasining biznesini rivojlantirish uchun bankdan kredit olishi kerakligini, o‘sha mashinasini garovga qo‘ymoqchiligini, lekin rasmiy dillerlardan sotilgan kunidan boshlab bir yil o‘tmagan mashinalar bilan bog‘liq bitimlar juda qimmatlashib ketganligini aytib, yordam so‘radi...

 

Fuqarolik holati dalolatnoma yozuvining birinchi nusxasi saqlanayotgan FHDYO organi manfaatdor shaxslarning arizalariga ko‘ra, tegishli dalolatnoma yozuvlari asosida takroriy guvohnomalar beradi.

Bugungi kunda kichik biznes va xususiy tadbirkorlik barcha rivojlanayotgan davlatlarda iqtisodiy munosabatlarning katalizatori sifatida e’tirof etilmoqda. Shu bois, sohani yanada rivojlantirish, tadbirkorlik sub’ektlarining mustaqil faoliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadigan to‘siq va g‘ovlarni bartaraf etish, shu orqali ularning samarali faoliyat ko‘rsatishi uchun qulay ishbilarmonlik muhitini shakllantirish davr talabi bo‘lib qoldi.

Tuman FHDYO bo‘limiga tashrif buyurgan yigit va qiz nikohga kirish haqidagi ariza bilan murojaat qildi. Arizada nikoh qayd qilingach, kelin kuyovning familiyasida bo‘lish istagida ekanliklari bayon qilingan edi.

Ertasi kuni bo‘lg‘usi kelinning yolg‘iz o‘zi huzurimga kelib: “Kecha qallig‘imdan tortinib, familiya tanlash borasida uning ra’yiga qarshi bora olmagandim. Aslida men qizlik familiyamda qolishni xohlayman. Chunki ota-onamning yolg‘iz farzandiman. Menga maslahat bering”, — deb qoldi.

Shoberdi aka degan qishloqdoshimiz bo‘lardi — tuppa-tuzuk, namunali oilaning sohibi. Yashashi ham binoyi. Qarang-ki, bir kuni tandirxona qurayot­ganida imoratining ustini yopgani bitta yog‘och yetmay qoladi. Qo‘shnisinikiga o‘tsa, bir-ikki kunga to‘ylab ketibdi. Xotin kishidan so‘rashni o‘ziga ep ko‘rmaydi. Oktyabr oylari bo‘lsa kerak-da, yomg‘irli kunlar boshlanishidan oldin tezroq yopib olay, qo‘shnim  qaytgach, aytsam yo‘q demas, degan o‘y bilan devor hatlab, mo‘ljallagan bitta yog‘ochni oladiyu, imoratiga bosib yuboradi.

Majburiy sug‘urta ijtimoiy himoya tizimining muhim bo‘g‘inlaridan biri hisoblanadi. Bu tizim o‘zida nafaqat ijtimoiy himoya elementlarini namoyon etadi, balki bozor munosabatlariga xos jihatlarni ham ifodalaydi. Amaliyotda majburiy sug‘urtaning ikki turi ko‘proq qo‘llanadi. Birinchisi — bevosita mijozlarning to‘lagan sug‘urta mukofotlari hisobidan amalga oshiriladigan majburiy sug‘urta, ikkinchisi — sug‘urta mukofoti davlat byudjeti mablag‘lari hisobidan amalga oshiriladigan davlat majburiy sug‘urtasi.

Respublikamizda yo‘lovchi tashish sohasini yanada rivojlantirish, aholiga xalqaro talablar darajasida transport xizmati ko‘rsatishni ta’minlash maqsadida muayyan ishlar amalga oshirilmoqda. Vazirlar Mahkamasining 2011 yil 18 may kuni qabul qilingan «Yo‘nalishsiz taksilar faoliyatini tartibga solish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qarorida ayni shu maqsadlar ko‘zda tutilgan.

Maqsadimizni anglash uchun «Kavkaz asirasi» badiiy filmidagi bir epizodni eslang: ona o‘rdak bolalarini yo‘lning u tomoniga boshlab o‘tish uchun piyodalar o‘tish joyini tanlaydi. Parranda yo‘lning duch kelgan joyidan o‘tib ketsayam bo‘lardi. Ammo uning o‘zi «qoida»ni buzib, polaponlariga «o‘rnak» bo‘lolmasdi.

Yaqin do‘stim yurtimizda faoliyat yuritgan chet el kompaniyasida haydovchi bo‘lib ishlardi. O‘tgan yillar davomida uning biror marta bo‘lsa-da, xavfsizlik kamarini taqmagan holda mashina boshqarganini ko‘rmadim. Ammo xorijlik “shef”i qarshisida hamisha o‘zini batartib tutgan do‘stim shaxsiy mashinasini boshqarayotgan chog‘da bu “intizom”ga  mutlaqo amal qilmasdi.

Mamlakatni modernizatsiya qilish va kuchli fuqarolik jamiyatini shakllantirish jarayonida fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari faoliyatini yanada takomillashtirish muhim  ahamiyat kasb etadi. Yurtboshimiz Islom Karimov ham o‘tgan yilning 12 noyabr kuni O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining qo‘shma majlisidagi ma’ruzasida mahalla institutini zamonaviy bosqichda rivojlantirishning bir qator yo‘nalishlarini ko‘rsatib o‘tdilar.